Założenia diet terapeutycznych w żywieniu szpitalnym
Pobyt w szpitalu zmienia zapotrzebowanie organizmu na składniki odżywcze. Choroba, zabieg chirurgiczny lub farmakoterapia obciążają układ pokarmowy i wpływają na apetyt. Jadłospisy układane przez dietetyków klinicznych odpowiadają na te potrzeby. Posiłki przygotowywane przez Rekeep Polska w ramach programu „Dobry Posiłek w Szpitalu” opierają się na trzech filarach: wartości odżywczej dopasowanej do schorzenia, technikach kulinarnych odciążających przewód pokarmowy oraz regularnym rytmie podawania porcji w ciągu dnia. Pierwszą grupą jadłospisów stosowanych w oddziałach gastroenterologicznych i hepatologicznych jest dieta wątrobowa. Stosuje się ją u osób ze stłuszczeniem wątroby, marskością, wirusowym zapaleniem wątroby typu A, B lub C oraz po cholecystektomii. Posiłki mają obniżoną zawartość tłuszczu i cholesterolu, przygotowywane są przez gotowanie, duszenie albo pieczenie bez dodatku tłuszczu. Z menu eliminuje się tłuste mięsa, śmietanę, smażone potrawy oraz produkty wzdymające, takie jak cebula, fasola, kapusta i napoje gazowane. Cukier zastępują naturalne źródła słodyczy z warzyw i niskocukrowych owoców.
Pacjenci kardiologiczni otrzymują z kolei dietę kardiologiczną, której rolą jest stabilizacja poziomu cholesterolu, ciśnienia tętniczego i masy ciała. Ten model żywienia obowiązuje na oddziałach kardiologicznych, kardiochirurgicznych oraz internistycznych, gdy u pacjenta zdiagnozowano nadciśnienie, miażdżycę, chorobę niedokrwienną serca, dyslipidemię lub gdy przeszedł zawał albo zabieg by-passów. Dietetycy ograniczają sód i tłuszcze nasycone, zwiększają udział kwasów omega-3 z ryb, oliwy z oliwek i tłuszczów roślinnych, a także podają pięć zbilansowanych porcji bogatych w błonnik z warzyw, kasz i roślin strączkowych. Smak potraw budują zioła i pieczone warzywa zamiast soli. Trzecią grupą jest dieta onkologiczna, kierowana do osób w trakcie chemioterapii, radioterapii, po zabiegach onkologicznych oraz w fazie remisji. W tym przypadku priorytetem staje się przeciwdziałanie niedożywieniu i utracie masy mięśniowej. Posiłki są gęste odżywczo, łagodne w smaku i delikatne dla błon śluzowych, ponieważ pacjenci często zmagają się z nudnościami, zaburzeniami smaku oraz problemami z przełykaniem. Trzy warianty (w trakcie terapii, w czasie radio- i chemioterapii, w remisji) pozwalają dostosować jadłospis do aktualnego etapu leczenia.
Praktyka żywienia w polskich szpitalach i program „Dobry Posiłek”
Realizacja diet w warunkach szpitalnych wymaga sprawnej logistyki i bliskiej współpracy między kuchnią a personelem medycznym. Operatorem żywienia w wielu placówkach jest firma Rekeep Polska z siedzibą w Łodzi, specjalizująca się w cateringach medycznych. Zespół technologów żywności, dietetyków klinicznych oraz kucharzy planuje każdy posiłek zgodnie z zaleceniami lekarza prowadzącego, dokumentacją medyczną pacjenta oraz standardami akredytacyjnymi obowiązującymi w ochronie zdrowia. Współpraca obejmuje szpitale w Warszawie, Krakowie, Łodzi, Poznaniu, Gdańsku i kilkudziesięciu innych miastach. Codzienna obsługa pacjenta zaczyna się od ustalenia rodzaju diety podczas obchodu lekarskiego. Następnie chory wybiera danie z menu udostępnionego w aplikacji lub na karcie papierowej. System „Pacjent Wybiera” pozwala personalizować jadłospis przy zachowaniu medycznych założeń terapii. Osoba na diecie wątrobowej otrzymuje propozycje dań delikatnych dla układu trawiennego, pacjent kardiologiczny dostaje zestawy o ograniczonej zawartości sodu, a chory onkologiczny może wybierać między posiłkami o różnej konsystencji, w tym półpłynnymi czy zmiksowanymi. Część zestawów uzupełnia OnkoShake i OnkoShot, czyli koncentraty białkowo-energetyczne podawane przy obniżonym apetycie. Jadłospisy obejmują pięć posiłków dziennie, a w wariancie onkologicznym sześć lub siedem porcji w mniejszych objętościach. Taki rozkład utrzymuje stabilny poziom glukozy i energii, ogranicza uczucie ciężkości oraz wspiera regularne przyjmowanie leków. Kuchnie wykorzystują techniki łagodne dla układu pokarmowego: gotowanie w wodzie, na parze, duszenie pod przykrywką, pieczenie w pergaminie. Smażenia unika się w każdym wariancie terapeutycznym. Produkty z grupy superfoods (kasza jaglana, jarmuż, nasiona chia, jagody, łosoś) trafiają do menu wtedy, gdy ich wprowadzenie jest zgodne z założeniami danej diety i nie powoduje dyskomfortu trawiennego.
Drugim filarem programu jest edukacja żywieniowa. Pacjent kończący hospitalizację dostaje materiały informacyjne o zasadach komponowania zbilansowanych posiłków w domu. Wiadomo, że samo wypisanie z oddziału nie kończy procesu leczenia — w przypadku chorób serca, wątroby czy nowotworów dieta staje się elementem długoterminowej terapii. Personel udziela wskazówek dotyczących produktów rekomendowanych, technik obróbki kulinarnej oraz częstotliwości posiłków. Pacjenci, którzy chcą kontynuować zalecenia po powrocie do domu, mogą skorzystać z konsultacji z dietetykiem klinicznym. Wdrożenie programu w placówce szpitalnej obejmuje audyt obecnego sposobu żywienia, opracowanie planu modernizacji kuchni, szkolenie personelu oraz uruchomienie systemu wyboru posiłków. Wsparcie organizacyjne i merytoryczne pomaga placówkom spełnić wymagania akredytacyjne Centrum Monitorowania Jakości w Ochronie Zdrowia, a pacjentom zapewnia jedzenie, które przestaje być uciążliwym elementem pobytu w szpitalu, a zaczyna pełnić rolę realnego wsparcia procesu leczenia i powrotu do zdrowia.
